Laloux ontmoet Rijnlands Organiseren (2)
Gepubliceerd door Jaap Peters op 27 juli 2026
Verschillende denkroutes, dezelfde bestemming?
-
In het eerste deel van deze serie stelde ik de vraag waarom zoveel Rijnlanders zich herkennen in Reinventing Organizations. Dat blijkt geen toeval te zijn. Zowel Frédéric Laloux als het Rijnlandse gedachtegoed keren zich af van een manier van organiseren waarin controle, planning en management steeds belangrijker zijn geworden dan het werk zelf. Na de reacties op het eerste artikel viel mij echter iets anders op. Misschien kijken we wel te snel naar de verschillen.
Misschien moeten we ons eerst afvragen waarom twee verschillende denktradities uitkomen bij vrijwel hetzelfde praktijkvoorbeeld. Zowel Laloux als veel Rijnlandse auteurs noemen Stichting Buurtzorg als een inspirerend voorbeeld van organiseren. Dat is opmerkelijk. Want hun vertrekpunt is niet hetzelfde.
-
Laloux beschrijft in Reinventing Organizations hoe volgens hem een volgende generatie organisaties ontstaat. Hij spreekt over zelfmanagement, heelheid (wholeness) en een gezamenlijk gedragen bedoeling (evolutionary purpose). De titel van zijn boek is veelzeggend: 'Reinventing Organizations'. Organisaties moeten opnieuw worden uitgevonden.
Het Rijnlandse denken kiest een andere invalshoek.
Ook Rijnlands organiseren zoekt naar eigentijdse organisaties die beter passen bij de complexe samenleving van vandaag. Maar het vertrekpunt is minder het ontwerpen van een nieuw organisatiemodel. Het begint bij een veel oudere vraag: hoe kunnen vakmensen hun werk goed doen? Hoe organiseren we professionele ruimte, verantwoordelijkheid en samenwerking zó dat de bedoeling van het werk centraal blijft staan? Dat verschil lijkt klein, maar het is wezenlijk.
De Rijnlandse V3i: Vakmanschap, Verbinding, Vertrouwen & inspiratie
Laloux kijkt vooral vooruit. Hij zoekt naar nieuwe organisatievormen die passen bij deze tijd. Het Rijnlandse denken kijkt óók vooruit, maar doet dat door opnieuw aandacht te vragen voor principes die al veel langer bestaan: vakmanschap, subsidiariteit, gemeenschap. coöperaties en familiebedrijven. Professionele verantwoordelijkheid. Niet omdat vroeger alles beter was, maar omdat sommige principes verrassend tijdloos blijken te zijn.
Je zou kunnen zeggen dat Laloux en het Rijnlandse denken verschillende routes bewandelen. De één vertrekt vanuit de vraag (1) welke organisatievorm past bij de toekomst. De ander vanuit de vraag (2) welke voorwaarden vakmensen nodig hebben om hun werk goed te kunnen doen. En toch ontmoeten die routes elkaar.
Juist daarom is Buurtzorg zo'n interessant voorbeeld. Misschien bewonderen Laloux en Rijnlands niet exact hetzelfde aan Buurtzorg. Maar beiden herkennen een organisatie waarin vertrouwen belangrijker is dan controle, professionals ruimte krijgen om afwegingen te maken en de bedoeling van het werk steeds voorop blijft staan.
De drie elementen voor een teal-organisatie: Zelfsturing, Heelheid en een Evolutionair doel.
Dat roept een fascinerende vraag op. Als twee verschillende denkrichtingen uitkomen bij hetzelfde praktijkvoorbeeld, gaat het dan uiteindelijk om verschillende theorieën? Of wijzen zij misschien allebei op een aantal universele principes van goed organiseren? Die vraag is voor mij interessanter dan de vraag wie er gelijk heeft.
In het volgende deel (3) wil ik daarom een stap verder zetten. Want hoe langer ik de ideeën van Laloux naast het Rijnlandse denken leg, hoe sterker één verschil mijn inziens naar voren komt. Niet zozeer in de organisaties die zij bewonderen, maar in de manier waarop zij kijken naar de mensen die daarin samenwerken.